Aidə İmanquliyeva: Sözün Işığı ve Ebedî Hafızası

Derin hüznün sükûtu var bu adda: Aidə Nesir kızı İmanquliyeva…

Bilim insanı ömrünün sonbaharını 19 Eylül 1992’de Bakü seması altında tamamladı; fakat onun kaleminden süzülen ışık hâlâ kitap raflarını, amfileri, genç zihinleri aydınlatıyor. Bu ismin her harfi, bilime sadakatin, ruhun inceliğinin, kadının iradesinin şiirsel izahıdır.

Bakü’de aydın bir ocakta doğan Aidə Hanım, 132 numaralı okulu altın madalya ile bitirdi, Doğu’nun diline, sözün derinliklerine açılan yola adım attı. Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin Şarkiyat Fakültesinde Arap filolojisinin sırlarını öğrendi, ardından Bilimler Akademisi’nin Şarkiyat Enstitüsünde genç bir araştırmacı olarak sabırla, emekle yükseldi. 1989’da Tiflis’te doktora tezini savunarak Azerbaycan şarkiyatında ilk kadın bilim doktoru unvanını aldı ve aydınlık tarihimize mühür vurdu.

Babası Nesir İmanquliyev’in penceresinden görünen dünya; basının nefesi, sözün sorumluluğu ve vatana hizmeti öyrədən mesleki vakar idi. Nesir müəllim yıllarca “Bakü” ve “Baku” gazetelerinin kürsüsünde toplumun düşüncesini şekillendirdi, üniversite amfilerinde gazeteciliğin teorisini hayat tecrübesiyle birleştirdi. Aidə Hanım da bu okuldan “sözün kudretini” miras aldı.

Onun kitapları “Mihail Nuayme ve Kalemler Birliği”, “Cübran Halil Cübran”, “Yeni Arap Edebiyatı Öncüleri” Doğu ile Batı arasında bir düşünce köprüsüdür. Bu sayfalarda Arap edebiyatının muhacir kanadının sesi, insanın manevi bütünlüğüne inanç, estetik düşüncenin özgür nefesi vardır. Aidə Hanım’ın bilimsel üslubu, klasik kültürle modern analizin zarif kavuşmasıdır; o, edebiyatı manevi bir olay gibi sunan yazardır.

Bu hayatın en ince çizgilerinden biri annelik misyonudur. Aidə Hanım’ın yaşamında aile ocağı ile bilim masası aynı odaya sığdı: ömür yoldaşı akademik Arif Paşayev, kızları Mehriban Əliyeva ve Nərgiz Paşayeva. Bu ocakta her nefeste aydınlık var: Arif Paşayev, fizik-matematik bilimleri doktoru, profesör, Milli Havacılık Akademisinin uzun yıllar rektörü olarak bilimin kesinliğini insan vakarilə birleştiren büyük bir aydın.

Kızları: Mehriban Əliyeva  Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Birinci Cumhurbaşkanı Yardımcısı, Haydar Əliyev Vakfı’nın başkanı olarak devlet sorumluluğunu insani misyonla birleştiriyor. Vakfın girişimleri eğitim, sağlık, kültürel miras ve sosyal refah alanlarında binlerce projeyle topluma canlı nefes veriyor; anıtlar restore ediliyor, okullar ve kreşler inşa ediliyor, sanat mekânları diriliyor, binlerce ailenin kaderine umut yazılıyor. Onun faaliyet çizgisinde zarafetin ardında güçlü bir irade görünür: kültürel diplomasiyle ülkemizin sesi dünyaya ulaşıyor, gönüllülük hareketine dayanak veriliyor, gençler bilime, sanata, vatanseverliğe çağrılıyor.

Nərgiz Paşayeva ise filoloji bilimleri doktoru, profesör, Moskova Devlet Üniversitesi Bakü Şubesi’nin rektörü, AMEA’nın başkan yardımcısı ve akademisyeni, aynı zamanda Oxford Üniversitesi’nde Nizami Gencevi Bilim Merkezi’nin Azerbaycan tarafı başkanıdır. Bu silsile Aidə Hanım’ın evinde kurduğu söz disiplininin, yaydığı manevi çevrenin meyvesidir.

Aidə İmanquliyeva’nın kaderi bilim hakkında yazılmış bir dua gibidir. Satırlarında sabır, cümlelerinde merhamet, alıntılarında insan kalbinin ufukları görünür. O, derse girince ders başlamazdı, düşünce başlardı; kitap açılmazdı, gönül penceresi açılırdı. Şimdi her sonbaharda hatırasına dönünce bir ses fısıldar gibi: “Sözün hakkı var, hakkın sözü var; bilim insanının ışığı söndürülmez.”

Bu anma aslında bir çağrıdır: kitap raflarındaki sayfalarda ruhumuzun mayası yaşıyor. Aidə Hanım’ın mirası genç araştırmacıların yol haritasıdır, öğretmenlerin ders planında vicdan ölçüsüdür, kız evlatlarına örnek olan zarif bir iradedir. Bu irade ailesinde de devam ediyor: çocuklarının bilim dünyasında ve uluslararası platformlarda kurduğu kültür köprüleri, Ana Söz’ün ocağında yanan ışıktan pay alıyor. Bilim, insanın içindeki sükûtu ışığa çeviren bir sanattır. Bu ışığın devamı Arif müəllimin aydınlık ömür yolunda, Mehriban Hanım’ın hayırseverlik ve devletçilik çizgisinde açtığı ufuklarda, Nərgiz Hanım’ın üniversite kapılarında kurduğu köprülerde yaşıyor.

Aidə İmanquliyeva’nın adına yazılan her cümle aynı zamanda Vatanın öz evladına söylediği minnettarlıktır.

Ruhuna derin saygıyla…

Yazar :Aygül Bağırova

Yazı İşleri Sorumlusu :Nida Pala

Bu yazının bütünü yazarına aittir. İzinsiz kopyalanamaz, çoğaltıılmaz veya herhangi bir mecrada yayınlanamaz